Door J.F.Besseling
De belangstelling van kiezers bij verkiezingen voor het Europees Parlement, het enige direct gekozen orgaan van de EU, is gering, zoals blijkt uit het opkomstpercentage van 29,9% bij de verkiezingen in 1999. Waarschijnlijk is de opkomst van kiezers bovendien eerder een gevolg van partij-solidariteit dan van kennis van zaken met betrekking tot de partijstandpunten met betrekking tot de Europese Unie. Munt de informatie van politici bij verkiezingen voor het nationale parlement al niet uit door zakelijkheid en duidelijkheid, de vertegenwoordigers in spé voor het Europese parlement volstaan er in het algemeen mee de kiezer te vertellen dat het allemaal erg belangrijk is wat men daar doet, maar eigenlijk te ingewikkeld om het uit te leggen. Na een zittingsperiode leggen ze dan ook nooit verantwoording af tegenover de kiezer, en waarschijnlijk ook niet tegenover het handjevol geinteresseerden in de eigen partij. Het is een goed gehonoreerde baan met aantrekkelijke emolumenten zonder welomschreven verplichtingen.
Hoewel een poging is gedaan de nationale vertegenwoordigers te groeperen in gelijkgestemde fracties, zijn de uitgangspunten en gewoonten van de politieke partijen in de verschillende landen te ongelijk om met deze bijeen geraapte fracties een effectieve politiek te kunnen voeren. Bovendien behoren in een verbond van staten de burgervrijheden en de grensoverschrijdende economische en ecologische belangen centraal te staan, en niet de op politieke opvattingen gebaseerde sociale uitwerking van het publieke domein en de collectieve voorzieningen in die staten, waarvoor in elke staat de belastingbetaler de rekening krijgt gepresenteerd. De Nederlandse kandidaten voor het Europese parlement zouden aan de kiezers bekend moeten maken over welke zaken volgens hen de EU wel, en over welke zaken de EU geen beslissingsrecht moet krijgen. Tevens zouden ze moeten opbiechten dat het Europese parlement daar slechts geringe invloed op heeft, daar de bevoegdheden van het parlement zich beperken tot enige controlebevoegdheid met betrekking tot de door Europese Commissie voorbereide en door de ministerraden vastgestelde wetten, regels en procedures.
In de visionaire plannen van Jean Monnet, die aan de basis van de EU liggen, was de ervaring verwerkt van Monnet met de gepolitiseerde regeringen, waarmee hij bij zijn werk in de na de eerste wereldoorlog opgerichte Volkenbond was geconfronteerd. Een machteloze organisatie was het gevolg van het ontbreken van een krachtig orgaan, bevoegd onafhankelijk besluiten te kunnen nemen. De Europese Commissie is bewust gecreëerd als een onafhankelijke instantie buiten de politiek. Inmiddels is het een bureaucratisch bastion dat een geheel eigen dynamiek heeft ontwikkeld.
Het grote democratische tekort van de EU zou enigszins gerepareerd kunnen worden door de mogelijkheid te openen in de gehele EU een referendum te houden over bepaalde wet- of regelgevende acties van de Unie. Bij afwijzing zouden de Europese autoriteiten eenvoudig zijn gebonden aan het ongedaan maken van de actie. Het resultaat zou uiteindelijk ter beoordeling van het Europese Hof van Justitie moeten staan. Een voorstel voor zo’n Europees wetgevend referendum is gedaan door Joseph Weiler in de inleiding van het boek ‘European Citizenship’. Hij deed nog twee voorstellen.
Eén voorstel betrof het scheppen van een Europees Openbaar Plein. Het basisprincipe zou zijn dat elk EU project, bedoeld om tot een voor alle leden bindend besluit te komen, een besluitvormings web site krijgt binnen een ‘Lexcalibur’ Home-Page van de EU. Op de besluitvormings web site zouden doel en reikwijdte van de beoogde wet of regel(s) moeten worden beschreven. Mogelijk zou er een forum aan gekoppeld kunnen worden voor een interactieve uitwisseling van ideeën. Dit zou een unieke mogelijkheid scheppen voor overleg tussen burgers en organisaties over de grenzen van de lidstaten heen, zonder dat er voor deelnemers hoge kosten van reizen aan verbonden zijn. Inmiddels is dit voorstel min of meer geeffectueerd, maar nu is ook gebleken dat voor verspreiding van de informatie buiten een klein groepje specialisten politieke partijen het tot hun plicht zouden moeten rekenen over deze informatie publieke discussies te organiseren.
Het laatste voorstel van Joseph Weiler betrof de oprichting van een Europees Constitutioneel Hof, dat de bevoegdheid zou hebben de competentie te beoordelen van de EU inzake voorgestelde wet- en regelgeving. De parlementen van de lidstaten zouden voorgestelde wet- en regelgeving aan dit Hof moeten kunnen voorleggen, voordat een wet of regel van kracht zou worden. Het Hof zou moeten bestaan uit zitting hebbende leden van de Constitutionele Hoven van de lidstaten of van hun equivalenten (in Nederland zou dit de Eerste Kamer zijn). De president van het Europese Hof van Justitie zou tevens de president van het Europees Constitutioneel Hof zijn. Beslissingen van het laatste Hof zouden met meerderheid van stemmen moeten worden genomen.
Voorstellen om het democratisch tekort van de EU te verminderen zijn door de
partijen in Nederland niet aan de orde gesteld. Zelfs werden de burgers niet
op de hoogte gebracht van de voorstellen, zoals die zijn gedaan door Joseph
Weiler van Harvard University in de USA. En waar bleven de voorstellen van gezaghebbende
Europeanen?
De Intergouvernementele Conferentie van Maastricht in 1996 kondigde af dat de
EU toebehoorde aan zijn burgers. Maar de Engelsen zeggen: ‘the proof of
the pudding is in the eating’. Tot dusver vinden de burgers het brouwsel
nog niet erg smakelijk.
Nederland is thans een middelgroot land in het verbond van staten, waarin Frankrijk, Duitsland, Engeland en Italië de hoofdrol spelen. Blijft het doel van de EU beperkt tot een vrij sociaal en economisch verkeer, dan kunnen de huidige 15 leden, Zweden, Finland, Denemarken, Engeland, Ierland, Duitsland, Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk, Oostenrijk, Italië, Spanje, Portugal, Griekenland, en de 10 in 2004 toetredende nieuwe leden van de EU, Estland, Letland, Litouwen, Polen,Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Malta, Cyprus, veel profijt hebben van het lidmaatschap van de Unie.
Een gemeenschappelijke munt zal in dit verbond van staten een sterk bindend element kunnen vormen zonder de soevereiniteit op de gebieden, die het eigen karakter van de lidstaten bepalen, geweld aan te doen.
Het is echter de naïviteit van de politici en bevolking van Nederland,
waardoor de totaal verschillende opvattingen in de ex-communistische landen
met betrekking tot corruptie en integriteit niet als bedreiging zijn onderkend.
Corruptie en fraude vormden dé folklore rond de oostelijke Uniegrens,
maar hier zijn ze vooralsnog hoogstens onderwerp van discussies van verontruste
parlementariërs. Zoals de avonturen van het Ahold concern hebben laten
zien kan gebrek aan integriteit helaas zeer besmettelijk zijn.
Zoals de rekenkamer in 2003 moest vaststellen is niet goed na te gaan wat er
gebeurt met de vele miljarden aan landbouwsubsidies, die verreweg het grootste
gedeelte van de uitgaven van de EU uitmaken. Er wordt door de rekenkamer op
aangedrongen dat de Nederlandse overheid er op staat, dat deze uitgaven controleerbaar
worden gemaakt. Wel steunt Nederland de hoognodige vermindering van deze subsidies,
in het bijzonder met de uitbreiding van de EU voor ogen, maar voldoende medestanders
heeft men hiervoor nog niet kunnen verwerven.
Een nieuwe politieke partij, die de burgers van Nederland niet langer in onwetendheid laat over de dreiging van fraude en gebrek aan integriteit binnen de EU, is dringend gewenst. In het bijzonder nu landen als Duitsland, Frankrijk en Italië als regeringsleiders mannen van een twijfelachtig moreel kaliber hebben, lijkt een toekomst van Nederland als horige van de grote landen beneden de aspiraties van de Nederlandse bevolking te liggen.
Nederland mag zich in 2004 in een referendum uitspreken over een Europese grondwet. Het is alsof de Nederlandse bevolking, die het eigen land heeft verlaten en die zich met onbekende bestemming heeft ingescheept in gezelschap van medepassagiers van 24 nationaliteiten, op volle zee wordt gevraagd of men soms alsnog het schip wenst te verlaten. De scheepsofficieren, die ruzieën over de te volgen koers, laten daarbij in het ongewisse of er een reddingsboot zou zijn om te proberen op eigen kracht weer land te bereiken.
Neen, de ontwikkeling van de EU is een onomkeerbaar proces, waarin we onontkoombaar in verwikkeld zijn. De invloed van Nederland op de ontwikkeling zal slechts gering kunnen zijn. Maar voor één aspect van de ontwikkeling kan de inzet van een nieuwe partij aan Nederland een zeer grote invloed geven: de controle van de macht en het aan de kaak stellen van gevallen van corruptie en fraude. Corruptie en fraude verdragen geen openbaarheid, zelfs niet in geinfecteerde gemeenschappen.
Zelfs een kleine, moedige delegatie van een nieuwe, niet politiek gebonden partij in het Europese parlement, zal in dat parlement niet over het hoofd kunnen worden gezien. De partij ‘Europa Transparant’ heeft met de lijsttrekker, Paul van Buitenen, het signatuur van de onkreukbare ambtenaar, die met succes de strijd aanbond met een Euro Commissaris, die fraude had gepleegd. Laat Nederland deze kans grijpen om niet straks te moeten klagen over een door corruptie en fraude geplaagde EU, die niet meer kan worden verlaten, maar ook niet meer kan worden hersteld.
9 mei 2004
